Thị trường spot và giá spot

Thị trường spot là gì?

Thị trường spot (spot market) là nơi tài sản được mua bán theo giá hiện tại và được giao gần như ngay lập tức, không hẹn đến một ngày xa trong tương lai.

Giá spot là giá để mua hoặc bán tài sản đó ngay bây giờ. Giao dịch spot là giao dịch chốt theo giá spot và thanh toán theo ngày giao spot của thị trường đó.

Định nghĩa chính xác hơn

"Ngay lập tức" không có nghĩa là trong cùng một giây. Mỗi thị trường có quy ước riêng về ngày giá trị spot (spot date), tức ngày tiền và tài sản thực sự đổi chủ:

• Ngoại hối liên ngân hàng: thanh toán sau vài ngày làm việc theo quy ước. Một số cặp tiền có chu kỳ ngắn hơn.
• Vàng và kim loại quý: giá spot thường gắn với địa điểm giao hàng chuẩn và quy ước thanh toán của thị trường đó.
• Tiền mã hóa trên sàn spot: tài sản chuyển vào ví hoặc tài khoản gần như ngay sau khi khớp lệnh.

Ngược lại là các giao dịch có ngày giao muộn hơn ngày spot: hợp đồng kỳ hạn (forward) và hợp đồng tương lai (futures).

Ví dụ giả định

Một doanh nghiệp cần đổi USD sang EUR để trả tiền hàng. Ngân hàng báo giá spot EUR/USD. Doanh nghiệp đồng ý và chốt ngay tỷ giá đó. Tiền được chuyển vào ngày giá trị spot.

Nếu doanh nghiệp chỉ cần EUR sau vài tuần, họ có thể ký hợp đồng kỳ hạn. Giá kỳ hạn bằng giá spot cộng hoặc trừ điểm kỳ hạn. Phần chênh này phản ánh khác biệt lãi suất giữa hai đồng tiền, theo nguyên lý ngang giá lãi suất có bảo hiểm.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

• Nền tảng giao dịch: trên MetaTrader, các mã như XAUUSD hay EUR/USD thường được mô tả là "spot". Tuy vậy, đây là CFD (hợp đồng chênh lệch). Giá bám theo giá spot nhưng không có giao hàng. Vị thế giữ qua đêm bị tính phí swap, một cách mô phỏng chi phí gia hạn.
• Báo cáo và tin tức: "giá vàng spot", "giá dầu giao ngay", "tỷ giá giao ngay" thường được đặt cạnh giá hợp đồng tương lai để so sánh.
• Thị trường hàng hóa: chênh lệch giữa giá spot và giá tương lai cho biết thị trường đang ở trạng thái contango (giá tương lai cao hơn spot) hay backwardation (giá tương lai thấp hơn spot).

Trường hợp đặc biệt cần lưu ý

• Rolling spot: nhiều sản phẩm bán lẻ gọi là "spot" nhưng tự động gia hạn mỗi ngày, nên bản chất gần với phái sinh hơn là mua tài sản thật. Xem thêm phái sinh.
• Giá spot hàng hóa vật chất: giá này phụ thuộc chất lượng, địa điểm và chi phí vận chuyển, nên có thể có nhiều mức "giá spot" cho cùng một mặt hàng. Xem hàng hóa.
• Thanh toán: sau khi khớp lệnh vẫn còn quá trình bù trừ và thanh toán. Rủi ro đối tác tồn tại cho đến ngày giao. Phân biệt thêm giữa thanh toán tiền mặt và giao hàng.

Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh, kể cả khi giá sản phẩm bám sát giá spot. Xem quản lý rủi ro.

Thuật ngữ liên quan

• Hợp đồng kỳ hạn
• Hợp đồng tương lai
• Điểm kỳ hạn
• Contango và Backwardation
• Cặp tiền tệ, Vàng, Kim loại
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Giá spot là gì?

Giá spot là giá để mua hoặc bán tài sản ngay tại thời điểm hiện tại, với việc giao nhận theo ngày spot của thị trường đó.

Giao dịch spot có giao ngay trong một giây không?

Không nhất thiết. Giá được chốt ngay, nhưng việc thanh toán diễn ra vào ngày giá trị spot theo quy ước. Ở ngoại hối, ngày này thường cách ngày giao dịch vài ngày làm việc.

CFD vàng "spot" có phải là mua vàng thật không?

Không. Đó là hợp đồng chênh lệch có giá bám theo giá spot, không có giao vàng vật chất. Vị thế giữ qua đêm có thể bị tính phí swap.

Giá spot khác giá tương lai thế nào?

Giá tương lai áp dụng cho ngày giao sau. Phần chênh so với giá spot phản ánh lãi suất, chi phí lưu kho và cung cầu dự kiến.