Thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp

Định nghĩa ngắn

Thị trường sơ cấp (primary market) là nơi chứng khoán mới được phát hành và tiền chảy về tổ chức phát hành. Thị trường thứ cấp (secondary market) là nơi các nhà đầu tư mua bán lại chứng khoán đã phát hành, và tiền chảy giữa người mua với người bán.

Điểm phân biệt cốt lõi là ai nhận tiền. Ở sơ cấp, người nhận tiền là doanh nghiệp, Nhà nước hoặc quỹ phát hành. Ở thứ cấp, người nhận tiền là nhà đầu tư đang bán.

Ví dụ giả định

Công ty A cần vốn để xây nhà máy và phát hành cổ phiếu mới với giá chào bán P.

• Sơ cấp: Nhà đầu tư B mua cổ phiếu trong đợt chào bán. Tiền của B vào tài khoản của công ty A. Vốn điều lệ của A tăng lên.
• Thứ cấp: Sau khi cổ phiếu được niêm yết, B bán lại cho nhà đầu tư C với giá thị trường Q. Tiền của C chuyển cho B. Công ty A không nhận thêm đồng nào, và tổng số cổ phiếu đang lưu hành không đổi.

Giá Q có thể cao hơn hoặc thấp hơn P. Chênh lệch đó là lãi hoặc lỗ vốn của B, không phải của công ty A. Xem thêm tại Lãi và lỗ vốn.

Định nghĩa chính xác và trường hợp đặc biệt

• IPO và phát hành thêm: cả đợt IPO (phát hành lần đầu ra công chúng) lẫn các đợt chào bán bổ sung của công ty đã niêm yết đều thuộc thị trường sơ cấp.
• Trái phiếu Chính phủ: đấu thầu phát hành là sơ cấp, còn mua bán lại giữa ngân hàng và nhà đầu tư là thứ cấp. Xem Đấu giá trái phiếu.
• Quỹ mở: khi nhà đầu tư mua chứng chỉ quỹ, quỹ tạo ra chứng chỉ mới, nên giao dịch này mang tính sơ cấp. Chứng chỉ quỹ đóng thì được mua bán thứ cấp trên sàn. Xem Quỹ mở và quỹ đóng.
• Thứ cấp không chỉ là sàn: giao dịch thỏa thuận ngoài sàn (OTC) vẫn là thứ cấp nếu chứng khoán đã được phát hành trước đó.
• Hủy niêm yết: cổ phiếu bị hủy niêm yết vẫn tồn tại, nhưng thanh khoản thứ cấp thường giảm mạnh. Xem Hủy niêm yết.
• CFD: hợp đồng chênh lệch giá (CFD) trên cổ phiếu hoặc chỉ số là hợp đồng với nhà môi giới, không phải chứng khoán. Người giao dịch CFD không mua cổ phiếu ở thị trường nào trong hai thị trường này. CFD có đòn bẩy nên có thể làm mất tiền rất nhanh.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

• Tin tức: "đợt chào bán sơ cấp", "phát hành trái phiếu sơ cấp", "thanh khoản thị trường thứ cấp".
• Báo cáo tài chính doanh nghiệp: mục tăng vốn điều lệ phản ánh tiền thu từ phát hành sơ cấp.
• Bảng giá và phần mềm giao dịch: giá khớp lệnh, khối lượng và sổ lệnh đều là dữ liệu thứ cấp.
• Báo cáo về trái phiếu: lợi suất trúng thầu thuộc thị trường sơ cấp, lợi suất giao dịch thuộc thị trường thứ cấp.

Thuật ngữ liên quan

• Mệnh giá và Lãi coupon trái phiếu
• Free float: lượng cổ phiếu thực sự lưu thông trên thị trường thứ cấp
• Bù trừ và thanh toán
• ADR và GDR, Trái phiếu Eurobond
• Sản phẩm niêm yết, Phái sinh
• Danh sách đầy đủ: Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Thị trường sơ cấp là gì?

Đó là nơi chứng khoán mới được phát hành lần đầu, và tiền của nhà đầu tư đi thẳng tới tổ chức phát hành.

Thị trường thứ cấp là gì?

Đó là nơi chứng khoán đã phát hành được mua bán lại giữa các nhà đầu tư. Tổ chức phát hành không nhận tiền từ các giao dịch này.

Giá trên thị trường thứ cấp có ảnh hưởng tới doanh nghiệp không?

Không trực tiếp. Tuy vậy, giá thứ cấp ảnh hưởng tới điều kiện của những đợt phát hành sau và tới giá trị vốn hóa của doanh nghiệp.

Mua cổ phiếu trên sàn hằng ngày là sơ cấp hay thứ cấp?

Là thứ cấp, trừ khi bạn mua trong đợt chào bán của chính tổ chức phát hành.