Định nghĩa ngắn
Cash settlement (thanh toán bằng tiền mặt) là khi hợp đồng phái sinh đáo hạn, các bên chỉ trả cho nhau phần chênh lệch giữa giá hợp đồng và giá thanh toán cuối cùng. Physical delivery (giao hàng vật chất) là khi bên bán thực sự giao tài sản cơ sở và bên mua trả toàn bộ giá trị hợp đồng.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Định nghĩa chính xác
Phương thức tất toán được ghi trong đặc tả hợp đồng (contract specification) của sàn, thường ở mục "Settlement method" với giá trị "Cash" hoặc "Physical".
- Cash settlement: sàn công bố giá thanh toán cuối cùng (final settlement price) theo quy tắc riêng, ví dụ giá đóng cửa hoặc giá bình quân trong khoảng thời gian quy định. Lãi hoặc lỗ được ghi có hoặc ghi nợ vào tài khoản ký quỹ thông qua đối tác trung tâm.
- Physical delivery: người còn giữ vị thế sau thời hạn quy định bước vào quy trình giao nhận. Bên bán giao hàng đúng chuẩn chất lượng và địa điểm. Bên mua thanh toán đủ tiền. Quy trình này là một phần của bù trừ và thanh toán.
Ví dụ giả định
Giả sử hai bên ký hợp đồng tương lai về dầu thô. Đến ngày hết hạn, giá thị trường cao hơn giá đã chốt trong hợp đồng.
| Tình huống | Cash settlement | Physical delivery |
|---|---|---|
| Bên mua | Nhận tiền chênh lệch giữa giá thanh toán cuối cùng và giá hợp đồng | Nhận dầu, trả đủ giá hợp đồng |
| Bên bán | Trả tiền chênh lệch | Giao dầu, nhận đủ tiền |
| Cần kho, vận chuyển | Không | Có |
Kết quả lãi lỗ về mặt kinh tế giống nhau. Khác biệt nằm ở dòng tiền và hàng hóa. Để tính chênh lệch theo quy mô hợp đồng cụ thể, dùng công cụ tính toán.
Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu
- Đặc tả hợp đồng trên sàn phái sinh: mục phương thức tất toán, ngày thông báo giao hàng đầu tiên (first notice day), ngày giao dịch cuối cùng.
- Nền tảng giao dịch: trong MetaTrader, phần thông số của mã giao dịch dựa trên hợp đồng tương lai có thể hiển thị thời hạn hết hạn. CFD (hợp đồng chênh lệch) về bản chất luôn tất toán bằng tiền và không giao hàng.
- Tin tức: các bài viết về "roll hợp đồng", về front month hoặc về biến động giá mạnh gần ngày đáo hạn.
Trường hợp đặc biệt
- Chỉ số chứng khoán: không thể giao một chỉ số, nên hợp đồng tương lai chỉ số gần như luôn thanh toán bằng tiền mặt.
- Hợp đồng ngoại hối: hợp đồng kỳ hạn thông thường giao tiền tệ thật. NDF (non-deliverable forward) chỉ thanh toán chênh lệch, thường bằng USD, áp dụng cho các đồng tiền bị hạn chế chuyển đổi.
- Quyền chọn: quyền chọn mua có thể được thực hiện bằng cách nhận tài sản cơ sở hoặc chỉ nhận tiền chênh lệch, tùy theo điều khoản.
- Tránh giao hàng: nhà đầu cơ thường đóng vị thế hoặc roll hợp đồng trước hạn. Gần ngày đáo hạn, thanh khoản có thể mỏng, giá có thể biến động bất thường, nhất là khi chi phí lưu kho cao.
- Cấu trúc kỳ hạn: chi phí roll phụ thuộc vào trạng thái contango hoặc backwardation.
Giao dịch phái sinh và CFD có đòn bẩy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh, kể cả khi bạn hiểu rõ cách tất toán. Xem thêm tại quản lý rủi ro.
Thuật ngữ liên quan
Phái sinh · Hàng hóa · Bù trừ và thanh toán · Ngày hết hạn · Roll hợp đồng · Thuật ngữ tài chính
Câu hỏi thường gặp
Cash settlement là gì?
Đây là cách tất toán hợp đồng phái sinh bằng việc trả tiền chênh lệch, không giao tài sản cơ sở.
Physical delivery là gì?
Đây là cách tất toán trong đó tài sản cơ sở được giao thật và bên mua trả toàn bộ giá trị hợp đồng.
Thanh toán bằng tiền mặt trong phái sinh có nghĩa là trả tiền giấy?
Không. "Tiền mặt" ở đây chỉ việc thanh toán bằng tiền qua tài khoản, để phân biệt với việc giao hàng hóa.
Giao dịch CFD có bị giao hàng không?
Không. CFD chỉ thanh toán phần chênh lệch giá. Tuy vậy, CFD dựa trên hợp đồng tương lai vẫn có thể chịu ảnh hưởng của ngày hết hạn và việc roll hợp đồng.
Hai cách này có cho kết quả lãi lỗ khác nhau không?
Về mặt kinh tế, kết quả thường tương đương. Khác biệt chủ yếu nằm ở dòng tiền, chi phí lưu kho, vận chuyển và nghĩa vụ giao nhận.