Xếp hạng tín nhiệm quốc gia

Xếp hạng tín nhiệm quốc gia là gì

Xếp hạng tín nhiệm quốc gia (sovereign credit rating) là ý kiến của một hãng xếp hạng về khả năng và mức sẵn lòng của một chính phủ trả nợ đúng hạn và đầy đủ. Đây là ý kiến, không phải bảo đảm, và không phải lời khuyên mua hay bán trái phiếu.

Các hãng được nhà đầu tư quốc tế theo dõi nhiều nhất là Moody's, S&P Global Ratings và Fitch Ratings. Họ thường xem xét:

• Kinh tế: quy mô, tốc độ tăng trưởng, thu nhập bình quân, mức đa dạng của nền kinh tế. Xem GDP.
• Tài khóa: thâm hụt ngân sách, nợ công, chi phí trả lãi. Xem Chính sách tài khóa.
• Đối ngoại: cán cân vãng lai, dự trữ ngoại hối, nợ nước ngoài. Xem Cán cân thanh toán.
• Tiền tệ: độ tin cậy của ngân hàng trung ương, lạm phát, chế độ tỷ giá. Xem Chế độ tỷ giá.
• Thể chế: hiệu quả quản trị, ổn định chính trị, lịch sử trả nợ.

Các hãng thường xếp hạng riêng nợ bằng nội tệ và nợ bằng ngoại tệ. Mức cho nợ ngoại tệ có thể thấp hơn, vì chính phủ không tự in được ngoại tệ để trả.

Thang bậc của Moody's, S&P và Fitch

S&P và Fitch dùng chữ cái kèm dấu cộng hoặc trừ. Moody's dùng chữ cái kèm chữ số bổ trợ để chia bậc trong mỗi nhóm.

Ranh giới quan trọng nhất là giữa hạng đầu tư (investment grade, từ BBB- của S&P, Fitch và bậc thấp nhất nhóm Baa của Moody's trở lên) và hạng đầu cơ (speculative grade, thường gọi là "junk"). Nhiều quỹ hưu trí, quỹ bảo hiểm và bộ chỉ số trái phiếu có quy định chỉ giữ trái phiếu hạng đầu tư.

Triển vọng và danh sách theo dõi

Bên cạnh mức xếp hạng, hãng thường công bố thêm:

• Triển vọng (outlook): tích cực, ổn định, tiêu cực hoặc đang phát triển. Đây là hướng mà xếp hạng có thể đi trong trung hạn.
• Danh sách theo dõi (watch, review): tín hiệu mạnh hơn và ngắn hạn hơn, thường dùng khi có sự kiện lớn.

Triển vọng tiêu cực không có nghĩa chắc chắn sẽ bị hạ bậc, nhưng thị trường thường đọc nó như một cảnh báo sớm.

Lịch công bố

Tại EU, quy định về hãng xếp hạng yêu cầu các hãng công bố trước lịch ngày đánh giá xếp hạng quốc gia trong năm, và việc công bố thường diễn ra ngoài giờ giao dịch của các sàn châu Âu. Lịch này được đăng trên website của từng hãng. Ngoài lịch, hãng vẫn có thể ra quyết định đột xuất khi có lý do.

Với các quốc gia ngoài EU, lịch không nhất thiết được công bố trước. Nên kết hợp với lịch kinh tế để biết các sự kiện cùng thời điểm.

Thị trường thường phản ứng thế nào khi bị hạ xếp hạng tín nhiệm

Phản ứng phụ thuộc vào mức độ bất ngờ. Nếu thị trường đã đoán trước, chẳng hạn sau một thời gian triển vọng tiêu cực, phần lớn tác động có thể đã nằm trong giá. Xem Tin kỳ vọng và bất ngờ.

Các kênh tác động thường gặp:

• Trái phiếu chính phủ: lợi suất có xu hướng tăng vì nhà đầu tư đòi bù rủi ro cao hơn. Phí bảo hiểm rủi ro vỡ nợ (CDS) thường tăng. Xem Lợi suất trái phiếu và tỷ giá.
• Tiền tệ: đồng nội tệ có thể chịu áp lực nếu vốn ngoại rút ra, nhất là ở thị trường mới nổi phụ thuộc vốn nước ngoài.
• Chứng khoán: cổ phiếu ngân hàng thường nhạy vì ngân hàng giữ nhiều trái phiếu chính phủ và xếp hạng của chúng thường bị giới hạn bởi xếp hạng quốc gia.
• Rơi khỏi hạng đầu tư: đây là trường hợp có thể gây bán bắt buộc từ các quỹ bị ràng buộc theo quy định, và khiến trái phiếu bị loại khỏi một số bộ chỉ số.

Có những ngoại lệ. Khi Mỹ bị hạ bậc khỏi mức AAA, trái phiếu Mỹ vẫn có lúc được mua vào như tài sản trú ẩn an toàn, vì tâm lý risk-off chiếm ưu thế. Nâng hạng thường có tác động ngược lại, nhưng mức độ thường nhẹ hơn.

Cách dùng thông tin này

Xếp hạng là một yếu tố trong phân tích cơ bản, không phải tín hiệu giao dịch. Biến động quanh thời điểm công bố có thể rất nhanh, spread có thể giãn rộng. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh, kể cả vượt ý định ban đầu. Xem thêm Quản lý rủi ro.

Số liệu vĩ mô của Việt Nam nên lấy từ nguồn chính thức. Xem Lãi suất & kinh tế VN.

Câu hỏi thường gặp

Credit rating quốc gia có phải là đánh giá của chính phủ không?

Không. Đó là ý kiến của các hãng xếp hạng tư nhân như Moody's, S&P, Fitch, dựa trên phương pháp họ công bố.

Vì sao các hãng có thể xếp một nước ở mức khác nhau?

Mỗi hãng có phương pháp và trọng số riêng, nên mức xếp hạng có thể lệch nhau một hoặc vài bậc.

Hạ triển vọng có giống hạ xếp hạng không?

Không. Hạ triển vọng chỉ báo hướng có thể thay đổi; mức xếp hạng vẫn giữ nguyên cho đến khi có quyết định mới.

Tìm lịch công bố xếp hạng ở đâu?

Trên website của từng hãng. Với các nước EU, lịch được công bố trước theo quy định; với nước khác, quyết định có thể không theo lịch.

Hạ xếp hạng tín nhiệm có luôn làm đồng tiền giảm giá không?

Không luôn luôn. Nếu tin đã được dự đoán hoặc thị trường đang tìm nơi trú ẩn, phản ứng có thể nhỏ hoặc theo hướng khác.