Chính sách tài khóa và thị trường tài chính

Chính sách tài khóa là gì

Chính sách tài khóa (fiscal policy) là cách chính phủ dùng chi tiêu công và thuế để tác động lên nền kinh tế. Cơ quan quyết định là chính phủ và quốc hội, không phải ngân hàng trung ương.

Chính sách tiền tệ thì khác: ngân hàng trung ương điều hành lãi suất và cung tiền. Xem thêm tại Ngân hàng trung ương và tiền tệ.

Có hai hướng chính sách tài khóa:

• Mở rộng: tăng chi tiêu hoặc giảm thuế. Hướng này hỗ trợ tăng trưởng nhưng thường làm thâm hụt lớn hơn.
• Thắt chặt: giảm chi tiêu hoặc tăng thuế. Hướng này làm thâm hụt nhỏ lại nhưng có thể làm chậm kinh tế.

Thâm hụt ngân sách và nợ công

Thâm hụt ngân sách xảy ra khi chi tiêu của chính phủ trong một năm tài khóa lớn hơn thu ngân sách. Phần chênh lệch phải được bù bằng vay nợ, chủ yếu qua phát hành trái phiếu chính phủ.

Nợ công là tổng các khoản vay đã tích lũy qua nhiều năm. Thị trường thường nhìn vào:

• Tỷ lệ nợ trên GDP: so quy mô nợ với quy mô nền kinh tế. Xem GDP.
• Chi phí trả lãi: phần ngân sách dùng để trả lãi nợ.
• Cơ cấu nợ: vay bằng nội tệ hay ngoại tệ, kỳ hạn ngắn hay dài, ai là người nắm giữ (nhà đầu tư trong nước hay nước ngoài).

Thâm hụt không tự động là điều xấu. Thị trường quan tâm nhiều hơn đến việc khoản nợ có bền vững không, tức là tăng trưởng và nguồn thu có đủ để trả nợ trong dài hạn.

Nguồn cung trái phiếu và lợi suất

Khi thâm hụt tăng, chính phủ phải bán thêm trái phiếu. Nếu nhu cầu không tăng tương ứng, giá trái phiếu có xu hướng giảm và lợi suất (lãi suất thực nhận khi mua trái phiếu) tăng lên để thu hút người mua.

Cần chú ý thêm:

• Phần bù kỳ hạn (term premium): nhà đầu tư đòi lợi suất cao hơn khi nắm trái phiếu dài hạn trong bối cảnh nợ tăng nhanh. Điều này ảnh hưởng đến hình dạng đường cong lợi suất.
• Kết quả đấu giá trái phiếu: nhu cầu yếu trong một phiên đấu giá có thể đẩy lợi suất tăng ngay trong ngày.
• Vai trò ngân hàng trung ương: khi ngân hàng trung ương mua trái phiếu qua QE, áp lực nguồn cung giảm bớt. Khi họ thu hẹp bảng cân đối (QT), thị trường phải tự hấp thụ nhiều trái phiếu hơn.

Chính sách tài khóa tác động lên tiền tệ thế nào

Không có quy tắc cố định. Kết quả phụ thuộc vào kênh nào chiếm ưu thế.

Ở các nền kinh tế lớn có thị trường trái phiếu sâu, lợi suất tăng thường đi cùng nội tệ mạnh lên. Khi thị trường bắt đầu nghi ngờ về khả năng trả nợ, mối liên hệ này có thể đảo ngược: lợi suất tăng trong khi nội tệ giảm. Xem thêm Lợi suất trái phiếu và tỷ giá, Lạm phát và Cán cân thanh toán.

Thị trường thường phản ứng với sự kiện nào

Các sự kiện tài khóa hay gây biến động:

• Công bố dự toán ngân sách và các gói chi tiêu, cắt giảm thuế.
• Lịch phát hành và kết quả đấu giá trái phiếu chính phủ.
• Tranh luận về trần nợ hoặc nguy cơ chính phủ đóng cửa ở một số nước.
• Thay đổi xếp hạng tín nhiệm: xem Xếp hạng tín nhiệm quốc gia.
• Bầu cử, vì cương lĩnh tài khóa của các bên có thể khác nhau: xem Bầu cử và biến động tỷ giá.

Phản ứng giá phụ thuộc vào mức chênh lệch giữa thông tin thực tế và kỳ vọng đã có sẵn trong giá. Xem Tin kỳ vọng và bất ngờ. Khi lo ngại về nợ lan rộng, thị trường có thể chuyển sang trạng thái risk-off, và dòng tiền tìm đến tài sản trú ẩn an toàn.

Theo dõi lịch và số liệu ở đâu

Trang này không ghi ngày hay số liệu cụ thể, vì lịch tài khóa thay đổi theo từng năm và từng nước. Hãy kiểm tra trực tiếp ở các nguồn sau:

• Trang chính thức của bộ tài chính hoặc kho bạc từng nước, nơi công bố lịch đấu giá trái phiếu và số liệu ngân sách.
• Lịch kinh tế có ghi nguồn chính thức. Xem Cách đọc lịch kinh tế.
• Với Việt Nam, xem trang Lãi suất & kinh tế VN và Tỷ giá trung tâm.

Khi đọc số liệu, hãy so sánh với kỳ trước và với dự báo đồng thuận. Đừng chỉ nhìn một con số đứng riêng lẻ.

Lưu ý về rủi ro

Tin tài khóa có thể làm lợi suất và tỷ giá biến động mạnh trong thời gian ngắn. Spread có thể giãn ra và lệnh có thể khớp ở giá khác với giá bạn đặt.

Giao dịch forex và CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi bạn hiểu đúng cơ chế. Cơ chế giải thích ở trên không phải là tín hiệu giao dịch. Xem Quản lý rủi ro và Pháp lý và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách tài khóa khác chính sách tiền tệ thế nào?

Chính sách tài khóa do chính phủ và quốc hội quyết định, thông qua thuế và chi tiêu. Chính sách tiền tệ do ngân hàng trung ương điều hành, thông qua lãi suất và cung tiền.

Thâm hụt ngân sách luôn làm nội tệ yếu đi?

Không. Thâm hụt có thể làm lợi suất tăng và hỗ trợ nội tệ. Nó chỉ gây áp lực khi thị trường lo ngại về khả năng trả nợ hoặc về nguồn vốn từ bên ngoài.

Vì sao đấu giá trái phiếu lại quan trọng?

Kết quả đấu giá cho thấy nhu cầu thực tế đối với nợ chính phủ. Nhu cầu yếu thường làm lợi suất tăng.

Nợ công cao có nghĩa là quốc gia sắp vỡ nợ?

Không nhất thiết. Khả năng trả nợ còn phụ thuộc vào đồng tiền đi vay, kỳ hạn nợ, người nắm giữ nợ và triển vọng tăng trưởng.

Tôi tìm lịch công bố ngân sách ở đâu?

Trên trang chính thức của bộ tài chính hoặc kho bạc từng nước, và trên lịch kinh tế có ghi nguồn chính thức.