CPI là gì
CPI (Consumer Price Index, chỉ số giá tiêu dùng) đo mức thay đổi giá của một "giỏ" hàng hóa và dịch vụ mà hộ gia đình thường mua: thực phẩm, nhà ở, năng lượng, đi lại, y tế, giáo dục, giải trí.
CPI không cho biết giá cụ thể của một món hàng. Nó so sánh chi phí của cả giỏ hàng giữa các kỳ. Khi chỉ số tăng, người tiêu dùng cần nhiều tiền hơn để mua cùng một lượng hàng. Đó là lạm phát. Nếu bạn mới làm quen với khái niệm này, xem thêm trang Lạm phát.
- Lạm phát (CPI) công bố cao hơn dự báo.
- Thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương giữ lãi suất cao hoặc tăng thêm.
- Lợi suất trái phiếu tăng theo những kỳ vọng đó.
- Đồng tiền thường mạnh lên; lạm phát thấp hơn dự báo thường tác động ngược lại.
CPI được đo như thế nào
Cơ quan thống kê làm theo các bước chung:
- Chọn giỏ hàng. Dựa trên khảo sát chi tiêu hộ gia đình, xác định các nhóm hàng và dịch vụ cần theo dõi.
- Gán quyền số. Mỗi nhóm có trọng số theo tỷ trọng trong chi tiêu. Nhóm chiếm phần lớn ngân sách, ví dụ nhà ở, ảnh hưởng đến chỉ số nhiều hơn.
- Thu thập giá. Nhân viên thống kê ghi giá tại cửa hàng, trên mạng và từ nhà cung cấp dịch vụ ở nhiều địa phương.
- Điều chỉnh chất lượng. Khi sản phẩm thay đổi (ví dụ điện thoại mạnh hơn), cơ quan thống kê cố tách phần tăng giá do chất lượng khỏi phần tăng giá thuần túy.
- Tính chỉ số. Kết quả được so với kỳ gốc và với các kỳ trước.
Báo cáo CPI thường có hai cách so sánh:
- So với tháng trước (MoM): cho thấy động lực giá gần nhất.
- So với cùng kỳ năm trước (YoY): con số lạm phát hay được trích dẫn trên báo.
Dữ liệu cũng có thể là số đã điều chỉnh mùa vụ hoặc chưa điều chỉnh. Trader thường theo dõi số MoM đã điều chỉnh mùa vụ, vì nó ít bị nhiễu bởi yếu tố lặp lại theo mùa như giá du lịch dịp lễ.
CPI toàn phần và CPI lõi
| Tiêu chí | CPI toàn phần (headline) | CPI lõi (core) |
|---|---|---|
| Phạm vi | Toàn bộ giỏ hàng | Loại trừ thực phẩm và năng lượng |
| Độ biến động | Cao, chịu ảnh hưởng của giá xăng dầu, lương thực | Thấp hơn, phản ánh xu hướng nền |
| Ý nghĩa | Chi phí sinh hoạt thực tế người dân chịu | Áp lực lạm phát dai dẳng trong nền kinh tế |
| Mức độ quan tâm của ngân hàng trung ương | Có theo dõi | Thường được chú ý nhiều hơn khi bàn chính sách |
Thực phẩm và năng lượng bị loại khỏi CPI lõi vì giá của chúng dao động mạnh do thời tiết, nguồn cung, địa chính trị. Điều này không có nghĩa chúng không quan trọng: giá dầu tăng kéo dài có thể lan sang chi phí vận tải và dịch vụ. Xem thêm Giá dầu và lạm phát.
Trong CPI lõi của Mỹ, nhóm nhà ở (shelter) chiếm tỷ trọng lớn và thay đổi chậm. Nhóm dịch vụ trừ nhà ở cũng được thị trường theo dõi riêng vì gắn với chi phí lao động.
CPI Mỹ: ai công bố và khi nào
CPI Mỹ do Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) công bố mỗi tháng, cho dữ liệu của tháng trước. Lịch phát hành được BLS đăng trước cho cả năm, giờ công bố theo giờ miền Đông nước Mỹ. Khi quy đổi sang giờ Việt Nam, cần tính đến việc Mỹ đổi giờ mùa hè.
Bài viết này không ghi ngày cụ thể. Hãy xem ngày giờ trên lịch chính thức của BLS hoặc trên một lịch kinh tế đáng tin cậy. Cách dùng lịch kinh tế được giải thích ở trang Cách đọc lịch kinh tế.
Cần phân biệt CPI với các thước đo giá khác:
- PCE: thước đo lạm phát mà Fed dùng làm mục tiêu chính thức, có giỏ hàng và cách tính quyền số khác CPI. Xem Lạm phát PCE.
- PPI: đo giá ở cấp nhà sản xuất, đôi khi cho tín hiệu sớm về chi phí đầu vào. Xem Chỉ số giá sản xuất PPI.
Dù Fed nhắm vào PCE, CPI được công bố sớm hơn nên thị trường phản ứng với CPI rất mạnh.
Vì sao thị trường phản ứng với CPI
Cơ chế qua lãi suất
CPI ảnh hưởng đến kỳ vọng về chính sách của Fed. Lạm phát cao hơn dự kiến làm tăng khả năng Fed giữ lãi suất cao lâu hơn hoặc thắt chặt thêm. Lạm phát thấp hơn dự kiến làm tăng khả năng nới lỏng. Kỳ vọng này được định giá ngay vào lợi suất trái phiếu, rồi lan sang tỷ giá, cổ phiếu và hàng hóa. Lịch họp và cách đọc quyết định được trình bày ở trang Cuộc họp FOMC.
Bất ngờ quan trọng hơn con số
Thị trường phản ứng với chênh lệch giữa số thực tế và kỳ vọng, không phải với mức lạm phát tuyệt đối. CPI cao vẫn có thể không gây biến động lớn nếu đúng như dự báo đồng thuận. Chi tiết về cơ chế này có ở trang Tin kỳ vọng và bất ngờ.
Phản ứng thường gặp
| Kết quả so với kỳ vọng | Lợi suất trái phiếu Mỹ | USD | Vàng | Chỉ số cổ phiếu Mỹ |
|---|---|---|---|---|
| CPI cao hơn dự kiến | Thường tăng | Thường mạnh lên | Thường chịu áp lực | Thường chịu áp lực |
| CPI thấp hơn dự kiến | Thường giảm | Thường yếu đi | Thường được hỗ trợ | Thường được hỗ trợ |
Đây là xu hướng hay gặp, không phải quy luật. Phản ứng có thể đảo chiều khi thị trường chú ý đến CPI lõi thay vì toàn phần, khi số liệu kỳ trước bị điều chỉnh, hoặc khi có tin khác cùng lúc.
CPI và vàng
Vàng không trả lãi, nên nó nhạy với lãi suất thực, tức lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát kỳ vọng. Khi CPI làm lợi suất và USD tăng, chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng tăng. Về dài hạn, vàng cũng được xem là tài sản giữ giá khi lạm phát cao. Hai tác động này có thể ngược chiều nhau, nên phản ứng của vàng sau CPI không cố định. Xem thêm Điều gì tác động giá vàng và Chỉ số USD (DXY).
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Rủi ro khi giao dịch quanh giờ công bố CPI
Trong vài phút quanh giờ công bố, spread (chênh lệch giá mua và bán) có thể giãn rộng, thanh khoản mỏng, giá nhảy và lệnh dừng lỗ có thể khớp ở mức xa hơn dự kiến (trượt giá). Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, nhất là lúc biến động mạnh. Trước khi giao dịch, hãy đọc trang Quản lý rủi ro và xác định trước số tiền bạn chấp nhận mất.
Câu hỏi thường gặp
CPI là gì nói ngắn gọn?
Là chỉ số đo mức thay đổi giá của giỏ hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng. Chỉ số tăng nghĩa là có lạm phát.
Lạm phát CPI và CPI lõi khác nhau thế nào?
CPI toàn phần tính toàn bộ giỏ hàng. CPI lõi loại trừ thực phẩm và năng lượng để thấy xu hướng nền.
Xem lịch công bố CPI Mỹ ở đâu?
Trên lịch phát hành chính thức của Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) hoặc trên lịch kinh tế đáng tin cậy.
CPI tăng thì vàng có luôn giảm không?
Không. Vàng thường chịu áp lực khi lợi suất và USD tăng, nhưng phản ứng còn phụ thuộc vào kỳ vọng, lãi suất thực và tin tức khác.
Fed dùng CPI hay PCE?
Mục tiêu chính thức của Fed dựa trên PCE, nhưng Fed vẫn theo dõi CPI. Thị trường phản ứng mạnh với CPI vì nó được công bố sớm hơn.
Việt Nam có CPI không?
Có. Cơ quan thống kê của Việt Nam công bố CPI định kỳ. Bối cảnh kinh tế trong nước có ở trang Lãi suất & kinh tế VN.