QE và QT: nới lỏng và thắt chặt định lượng

QE là gì

QE (quantitative easing, nới lỏng định lượng) là việc ngân hàng trung ương mua tài sản tài chính với khối lượng lớn, chủ yếu là trái phiếu chính phủ. Một số nơi mua thêm trái phiếu thế chấp bằng bất động sản, trái phiếu doanh nghiệp hoặc chứng chỉ quỹ.

Ngân hàng trung ương thường dùng QE khi lãi suất điều hành đã xuống rất thấp và không thể cắt giảm thêm có hiệu quả. Lúc đó, thay vì chỉ điều chỉnh giá của tiền (lãi suất), họ tác động trực tiếp vào lượng tiền và lợi suất dài hạn. Bối cảnh rộng hơn có ở trang Ngân hàng trung ương và tiền tệ.

Cơ chế: QE thay đổi bảng cân đối thế nào

Bảng cân đối của ngân hàng trung ương gồm tài sản và nợ phải trả.

• Bên tài sản: trái phiếu mua vào được ghi tăng.
• Bên nợ: ngân hàng trung ương thanh toán bằng cách ghi có vào tài khoản dự trữ của các ngân hàng thương mại mở tại ngân hàng trung ương. Dự trữ ngân hàng (reserves) tăng tương ứng.

Vì vậy, khi QE diễn ra, bảng cân đối phình to ở cả hai phía. Tiền dự trữ này được tạo ra bằng bút toán điện tử, không phải tiền giấy in thêm.

Các kênh tác động chính

• Kênh lợi suất: nhu cầu mua lớn đẩy giá trái phiếu lên và lợi suất xuống, nhất là ở kỳ hạn dài. Xem thêm Đường cong lợi suất.
• Kênh tái cân bằng danh mục: người bán trái phiếu nhận tiền mặt và thường chuyển sang tài sản rủi ro hơn như cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp hoặc tài sản ở nước khác.
• Kênh tín hiệu: QE cho thấy ngân hàng trung ương muốn giữ chính sách nới lỏng lâu dài. Kênh này gắn với forward guidance.
• Kênh tỷ giá: lợi suất trong nước giảm làm tài sản bằng đồng tiền đó kém hấp dẫn hơn tương đối, nên đồng tiền thường chịu áp lực giảm. Chi tiết ở Lợi suất trái phiếu và tỷ giá.

QE có phải là in tiền không

Báo chí hay gọi QE là "in tiền", nhưng cách gọi này chỉ đúng một phần.

QE tạo ra tiền cơ sở dưới dạng dự trữ ngân hàng. Tiền này nằm trong hệ thống ngân hàng và không tự động đến tay người dân hay doanh nghiệp. Cung tiền rộng chỉ tăng mạnh khi ngân hàng thương mại cho vay nhiều hơn hoặc khi chính phủ chi tiêu từ khoản vay mới. Xem thêm Cung tiền hẹp và cung tiền rộng.

Do đó QE không luôn dẫn đến lạm phát cao. Kết quả phụ thuộc vào nhu cầu tín dụng, chính sách tài khóa và kỳ vọng của thị trường.

QT là gì

QT (quantitative tightening, thắt chặt định lượng) là quá trình ngược lại: ngân hàng trung ương thu nhỏ bảng cân đối. Có hai cách:

• Để trái phiếu đáo hạn mà không tái đầu tư (cuộn giảm thụ động). Đây là cách phổ biến.
• Bán chủ động trái phiếu ra thị trường. Cách này hiếm hơn và tác động mạnh hơn.

Khi trái phiếu đáo hạn, Bộ Tài chính trả tiền, và dự trữ ngân hàng giảm tương ứng. Khu vực tư nhân phải hấp thụ lượng trái phiếu chính phủ lớn hơn, nên lợi suất có xu hướng chịu áp lực tăng.

So sánh QE và QT

Thị trường thường phản ứng ra sao

Các phản ứng dưới đây là quan sát chung trong lịch sử, không phải quy luật cố định.

• Tiền tệ: thông báo QE lớn hơn dự kiến thường làm đồng tiền đó yếu đi. QT nhanh hơn dự kiến thường hỗ trợ đồng tiền. Với USD, có thể theo dõi qua chỉ số DXY.
• Trái phiếu: lợi suất phản ứng trước tiên, đặc biệt ở kỳ hạn dài.
• Chứng khoán: QE thường đi kèm tâm lý risk-on; QT có thể làm thị trường nhạy cảm hơn với tin xấu.
• Vàng: chịu ảnh hưởng qua lãi suất thực và USD. Xem Điều gì tác động giá vàng.

Điều quan trọng là thị trường phản ứng với phần bất ngờ so với kỳ vọng, không phải với bản thân thông báo. Nếu QE đã được dự báo kỹ, giá có thể đã phản ánh trước. Xem Tin kỳ vọng và bất ngờ và Hawkish và dovish.

Theo dõi QE và QT ở đâu

Quyết định về mua bán tài sản thường được công bố tại các cuộc họp chính sách theo lịch cố định. Hãy lấy ngày họp từ lịch chính thức trên website của từng ngân hàng trung ương, không dựa vào nguồn truyền miệng:

• Fed – xem cuộc họp FOMC và biên bản họp.
• ECB, BoJ, BoE.

Quy mô bảng cân đối được các ngân hàng trung ương lớn công bố định kỳ trong báo cáo chính thức. Khi cần số liệu, hãy lấy trực tiếp từ các báo cáo đó. Cách đọc lịch sự kiện có ở trang Cách đọc lịch kinh tế.

QE, QT và người đọc ở Việt Nam

Chính sách QE hoặc QT của Fed tác động đến USD toàn cầu, qua đó ảnh hưởng gián tiếp đến tỷ giá USD/VND, giá vàng và dòng vốn vào thị trường mới nổi. Để xem tỷ giá do Ngân hàng Nhà nước công bố, xem trang Tỷ giá trung tâm.

Lưu ý về rủi ro

Thông báo về QE và QT có thể làm tỷ giá, lợi suất và giá vàng biến động mạnh trong thời gian ngắn. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi bạn hiểu đúng cơ chế. Trang này không đưa ra khuyến nghị mua bán. Xem Quản lý rủi ro và Quy định và an toàn.

Câu hỏi thường gặp

QE là gì nói ngắn gọn?

Là việc ngân hàng trung ương mua trái phiếu với khối lượng lớn để hạ lợi suất dài hạn và bơm thanh khoản khi lãi suất điều hành đã rất thấp.

QT là gì?

Là thắt chặt định lượng: ngân hàng trung ương thu nhỏ bảng cân đối bằng cách không tái đầu tư trái phiếu đáo hạn hoặc bán trái phiếu.

Nới lỏng định lượng có giống hạ lãi suất không?

Không. Hạ lãi suất tác động vào lãi suất ngắn hạn. QE tác động chủ yếu vào lợi suất dài hạn và lượng dự trữ trong hệ thống ngân hàng.

QE có luôn làm đồng tiền yếu đi không?

Không luôn luôn. Phản ứng phụ thuộc vào mức độ bất ngờ so với kỳ vọng và vào chính sách của các ngân hàng trung ương khác cùng thời điểm.

Vì sao gọi QE là "in tiền"?

Vì QE tạo ra tiền dự trữ mới. Tuy nhiên đó là bút toán điện tử trong hệ thống ngân hàng, không phải in thêm tiền giấy, và không tự động làm tăng cung tiền trong nền kinh tế.