Giá dầu đi vào lạm phát như thế nào
"Pass-through" (truyền dẫn) là mức độ thay đổi của giá dầu thô lan sang giá hàng hóa và dịch vụ mà người dân trả. Quá trình này diễn ra theo các tầng:
- Tác động trực tiếp: giá xăng, dầu diesel, gas và điện nằm trong rổ chỉ số giá tiêu dùng CPI. Khi giá dầu tăng, nhóm năng lượng trong CPI thường phản ánh khá nhanh.
- Tác động gián tiếp: chi phí vận tải, phân bón, nhựa, hóa chất tăng theo. Phần này thường hiện ra trước ở chỉ số giá sản xuất PPI, rồi mới chuyển dần vào giá bán lẻ.
- Hiệu ứng lan tỏa tiếp theo: nếu giá cao kéo dài, người lao động đòi tăng lương, doanh nghiệp tăng giá để giữ biên lợi nhuận, và kỳ vọng lạm phát dâng lên.
Vì vậy cần phân biệt lạm phát tổng thể (có năng lượng và thực phẩm) với lạm phát lõi (loại trừ các nhóm biến động mạnh). Giá dầu tác động nhanh lên lạm phát tổng thể; lạm phát lõi chỉ đổi hướng khi cú sốc đủ lớn và đủ lâu. Xem thêm tại Lạm phát và Lạm phát PCE.
Mức truyền dẫn khác nhau giữa các nước. Nó phụ thuộc vào tỷ trọng năng lượng trong rổ CPI, thuế và trợ giá nhiên liệu, cơ chế điều hành giá xăng dầu trong nước và tỷ giá. Ở nước có giá xăng dầu do nhà nước điều hành, thay đổi giá thế giới có thể đến chậm hơn hoặc bị làm mềm qua quỹ bình ổn và thuế.
- Giá mặt hàng xuất khẩu chính của một quốc gia tăng: dầu, kim loại hoặc nông sản.
- Quốc gia đó thu về nhiều ngoại tệ hơn từ xuất khẩu.
- Cán cân thương mại và triển vọng tăng trưởng được cải thiện.
- Đồng tiền của nước xuất khẩu có xu hướng tăng cùng hàng hóa; các nước nhập khẩu phải đối mặt với chi phí cao hơn.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Nước nhập khẩu và nước xuất khẩu dầu
Cùng một biến động giá dầu nhưng ảnh hưởng ngược chiều tùy vị trí của mỗi nền kinh tế. "Điều kiện thương mại" (terms of trade) là tương quan giữa giá hàng xuất khẩu và giá hàng nhập khẩu của một nước.
| Khía cạnh khi giá dầu tăng | Nước xuất khẩu ròng dầu | Nước nhập khẩu ròng dầu |
|---|---|---|
| Cán cân thương mại | Thường cải thiện | Thường xấu đi |
| Điều kiện thương mại | Thuận lợi hơn | Bất lợi hơn |
| Nhu cầu với đồng nội tệ | Thường tăng | Thường giảm |
| Thu ngân sách | Thường tăng | Có thể chịu áp lực nếu có trợ giá |
| Lạm phát | Tăng, nhưng thu nhập quốc gia cũng tăng | Tăng, đồng thời sức mua giảm |
Các đồng tiền gắn với xuất khẩu năng lượng như CAD hay NOK thường được xếp vào nhóm tiền tệ hàng hóa. Các nền kinh tế phụ thuộc dầu nhập khẩu như Nhật Bản, khu vực đồng euro hay Ấn Độ thường chịu áp lực lên cán cân. Chi tiết về dòng tiền xem tại Cán cân thương mại và Cán cân thanh toán.
Đây là xu hướng chung, không phải quy luật cố định. Lãi suất, dòng vốn, chính sách tài khóa và tâm lý thị trường có thể lấn át yếu tố dầu.
Ngân hàng trung ương phản ứng ra sao
Giá dầu tăng do nguồn cung bị cắt là cú sốc khó xử lý. Lạm phát tăng, trong khi tăng trưởng có nguy cơ chậm lại. Ngân hàng trung ương thường cân nhắc:
- Cú sốc tạm thời hay kéo dài.
- Kỳ vọng lạm phát có đang neo ổn định không.
- Lạm phát lõi có bị kéo theo không.
Nếu cho rằng cú sốc là tạm thời, ngân hàng trung ương có thể "nhìn xuyên qua" và giữ nguyên chính sách. Nếu thấy dấu hiệu lan sang lương và kỳ vọng, giọng điệu có thể chuyển sang hawkish, tức là nghiêng về thắt chặt. Kỳ vọng về lãi suất mới là kênh chính tác động lên tỷ giá. Xem thêm Ngân hàng trung ương và tiền tệ và Lãi suất thực.
Thị trường thường phản ứng thế nào
Khi giá dầu tăng, phản ứng hay gặp gồm:
- Đồng tiền của nước xuất khẩu dầu được hỗ trợ, đồng tiền của nước nhập khẩu chịu áp lực.
- Lợi suất trái phiếu có thể tăng theo kỳ vọng lạm phát. Xem lợi suất trái phiếu và tỷ giá.
- Nếu nguyên nhân là xung đột hoặc gián đoạn nguồn cung, thị trường có thể chuyển sang risk-off và dòng tiền tìm đến tài sản trú ẩn.
Nguyên nhân tăng giá quan trọng không kém mức tăng. Giá dầu tăng vì cầu toàn cầu mạnh thường đi cùng tâm lý tích cực. Giá dầu tăng vì nguồn cung bị cắt thường đi cùng lo ngại tăng trưởng. Về các yếu tố đẩy giá, xem Điều gì tác động giá dầu và OPEC+ và nguồn cung dầu.
Lịch và dữ liệu nên theo dõi
Chỉ dùng ngày công bố từ lịch chính thức của cơ quan phát hành, không dùng ngày ước đoán:
- Lịch họp OPEC+ do tổ chức này công bố.
- Báo cáo tồn kho dầu EIA theo lịch phát hành của EIA.
- Lịch công bố CPI và PPI của cơ quan thống kê từng nước.
- Lịch họp chính sách của các ngân hàng trung ương, ví dụ Fed hay ECB.
Số liệu nên lấy từ nguồn phát hành gốc. Cách đọc mức dự báo và mức thực tế có tại Cách đọc lịch kinh tế và Tin kỳ vọng và bất ngờ. Với Việt Nam, tham khảo thêm Tỷ giá trung tâm và Lãi suất & kinh tế VN.
Rủi ro cần biết
Biết cơ chế không có nghĩa là đoán đúng phản ứng giá. Thị trường thường đã phản ánh tin trước khi dữ liệu ra, và biến động quanh tin dầu có thể rất mạnh. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền nhanh, kể cả vượt dự tính. Xem Quản lý rủi ro.
Tại Việt Nam, theo NHNN: không có sàn Forex nào được cấp phép tại Việt Nam; giao dịch trên các sàn này có thể bị coi là vi phạm pháp luật. Đọc thêm tại Pháp lý và an toàn.
Câu hỏi thường gặp
Giá dầu tăng có luôn làm lạm phát tăng không?
Lạm phát tổng thể thường tăng do nhóm năng lượng. Lạm phát lõi chỉ tăng nếu cú sốc kéo dài và lan sang chi phí, tiền lương và kỳ vọng.
Giá dầu ảnh hưởng tiền tệ qua kênh nào?
Có các kênh chính: cán cân thương mại, điều kiện thương mại và kỳ vọng lãi suất của ngân hàng trung ương. Kênh lãi suất thường mạnh nhất.
Đồng tiền nào nhạy với dầu?
Đồng tiền của nước xuất khẩu năng lượng như CAD, NOK, và đồng tiền của nước nhập khẩu lớn như JPY. Mức nhạy thay đổi theo thời kỳ.
Dầu và forex có tương quan cố định không?
Không. Tương quan thay đổi theo nguyên nhân biến động giá dầu, chính sách tiền tệ và tâm lý rủi ro chung.
Nên lấy số liệu giá và lạm phát ở đâu?
Từ cơ quan phát hành gốc: cơ quan thống kê, ngân hàng trung ương, EIA, OPEC. Ngày công bố lấy theo lịch chính thức của các cơ quan này.
