Default là gì? Vỡ nợ là gì?

Default là gì

Default (vỡ nợ) là khi bên đi vay không trả được nợ gốc hoặc tiền lãi đúng hạn theo hợp đồng.

Bên đi vay có thể là cá nhân, doanh nghiệp, ngân hàng hoặc chính phủ. Khoản nợ có thể là khoản vay ngân hàng, trái phiếu hoặc nghĩa vụ thanh toán giữa các bên trong giao dịch tài chính.

Định nghĩa chính xác và các trường hợp biên

Trong hợp đồng vay và bản cáo bạch trái phiếu, "sự kiện vỡ nợ" (event of default) được liệt kê cụ thể. Thường gặp các dạng sau:

• Vỡ nợ thanh toán (payment default): không trả lãi hoặc gốc khi đến hạn và hết thời gian ân hạn (grace period) ghi trong hợp đồng. Trễ hạn nhưng còn trong thời gian ân hạn thì thường chưa bị coi là vỡ nợ.
• Vỡ nợ kỹ thuật (technical default): vẫn trả tiền đúng hạn nhưng vi phạm điều khoản khác, ví dụ không giữ được tỷ lệ tài chính cam kết (covenant) hoặc không nộp báo cáo đúng hạn.
• Vỡ nợ chéo (cross-default): vỡ nợ ở khoản vay này kéo theo việc các khoản vay khác cũng bị coi là vỡ nợ, nếu hợp đồng có điều khoản đó.
• Hoán đổi nợ trong tình trạng khó khăn (distressed exchange): bên vay đề nghị chủ nợ nhận trái phiếu mới với điều kiện kém hơn, như lãi thấp hơn hoặc kỳ hạn dài hơn. Các hãng xếp hạng tín nhiệm thường coi đây là vỡ nợ.
• Vỡ nợ có chọn lọc (selective default): bên vay ngừng trả nhóm nghĩa vụ này nhưng vẫn trả nhóm khác.

Vỡ nợ không đồng nghĩa với phá sản. Phá sản là thủ tục pháp lý. Vỡ nợ là sự kiện vi phạm nghĩa vụ trả nợ, có thể dẫn đến tái cơ cấu nợ, thu giữ tài sản thế chấp hoặc phá sản.

Ví dụ giả định

Công ty A phát hành trái phiếu trả lãi coupon định kỳ. Doanh thu giảm mạnh, đến kỳ trả lãi công ty không có đủ tiền. Hợp đồng cho phép ân hạn trong một khoảng thời gian. Hết thời gian đó, công ty vẫn chưa trả.

Lúc này xảy ra sự kiện vỡ nợ. Chủ nợ có thể yêu cầu trả toàn bộ nợ ngay (acceleration). Giá trái phiếu trên thị trường giảm sâu, vì người mua chỉ còn trông vào phần tiền có thể thu hồi sau tái cơ cấu.

Vỡ nợ quốc gia

Vỡ nợ quốc gia (sovereign default) là khi chính phủ không trả được nợ, thường là trái phiếu chính phủ hoặc Eurobond phát hành bằng ngoại tệ. Nguyên nhân thường gặp gồm nợ công trên GDP quá cao, thâm hụt ngân sách kéo dài và thiếu dự trữ ngoại tệ.

Khác với doanh nghiệp, không có tòa án phá sản cho quốc gia. Việc xử lý thường là đàm phán tái cơ cấu với chủ nợ, đi kèm chính sách thắt lưng buộc bụng. Đồng nội tệ thường mất giá mạnh hoặc bị phá giá.

Bạn gặp thuật ngữ này ở đâu

• Tin tức và báo cáo xếp hạng tín nhiệm: hạ bậc xếp hạng, "nguy cơ vỡ nợ", ký hiệu xếp hạng cho trạng thái vỡ nợ.
• Thị trường trái phiếu: chênh lệch tín dụng nới rộng khi thị trường lo ngại rủi ro vỡ nợ.
• Thị trường ngoại hối và chỉ số: tin vỡ nợ có thể gây lây lan, dòng tiền trú ẩn và biến động giá đột ngột. Với giao dịch CFD và forex có đòn bẩy, những biến động như vậy có thể làm bạn mất tiền rất nhanh. Xem thêm quản lý rủi ro.
• Rủi ro đối tác: khả năng đối tác giao dịch không thực hiện được nghĩa vụ.

Thuật ngữ liên quan

• Siết chặt tín dụng
• Bail-in
• Rút tiền hàng loạt
• Thị trường mới nổi
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Vỡ nợ là gì nói ngắn gọn?

Là khi bên đi vay không trả nợ gốc hoặc lãi đúng hạn, hoặc vi phạm điều khoản đã cam kết trong hợp đồng vay.

Trả chậm vài ngày có phải là vỡ nợ không?

Tùy hợp đồng. Nếu bên vay trả trong thời gian ân hạn thì thường chưa bị coi là vỡ nợ.

Vỡ nợ và phá sản khác nhau thế nào?

Vỡ nợ là sự kiện không trả được nợ. Phá sản là thủ tục pháp lý. Vỡ nợ không phải lúc nào cũng dẫn đến phá sản.

Vỡ nợ quốc gia ảnh hưởng gì đến tỷ giá?

Đồng nội tệ của nước vỡ nợ thường mất giá, biến động tăng mạnh và dòng vốn rút ra khỏi nước đó.