Custodian (ngân hàng lưu ký) là gì?

Định nghĩa ngắn

Custodian (tổ chức lưu ký, thường là ngân hàng lưu ký) là tổ chức giữ và quản lý an toàn tài sản như chứng khoán, tiền hay chứng chỉ quỹ thay cho khách hàng, nhưng không sở hữu số tài sản đó.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt nghiệp vụ, custodian làm các việc sau:

• Giữ tài sản trên tài khoản đứng tên khách hàng hoặc trên tài khoản tách biệt khỏi tài sản riêng của custodian.
• Thực hiện thanh toán và chuyển giao tài sản sau khi giao dịch khớp (xem bù trừ và thanh toán).
• Thu cổ tức, lãi coupon, xử lý quyền mua, chia tách cổ phiếu.
• Lập báo cáo và sao kê số dư tài sản.

Lưu ký chứng khoán là việc ghi nhận và bảo quản chứng khoán của nhà đầu tư trên hệ thống lưu ký. Ở Việt Nam, chứng khoán niêm yết được lưu ký tập trung tại Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC), thông qua các thành viên lưu ký là công ty chứng khoán và ngân hàng.

Ví dụ minh họa (giả định)

Anh An mở tài khoản tại công ty chứng khoán X và mua cổ phiếu của công ty Y.

1. Lệnh khớp trên sàn. Cổ phiếu được ghi vào tài khoản lưu ký đứng tên anh An, mở qua công ty X.
2. Khi công ty Y trả cổ tức, tiền đi qua hệ thống lưu ký và vào tài khoản của anh An.
3. Giả sử công ty X gặp khó khăn tài chính. Cổ phiếu của anh An được ghi nhận là tài sản của anh, tách khỏi tài sản của X, nên không dùng để trả nợ cho X.

Lưu ý: custodian không bảo vệ bạn khỏi việc giá giảm. Nếu cổ phiếu Y mất giá, anh An vẫn chịu khoản lỗ đó.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Bản cáo bạch và báo cáo quỹ: quỹ mở và ETF phải nêu tên ngân hàng lưu ký hoặc ngân hàng giám sát (xem quỹ mở và quỹ đóng).
• Sao kê tài khoản: cho biết tài sản đang được lưu ký ở đâu (xem sao kê tài khoản).
• ADR và GDR: ngân hàng lưu ký giữ cổ phiếu gốc và phát hành chứng chỉ (xem ADR và GDR).
• Tin tức về crypto: các quỹ ETF tiền mã hóa phải công bố đơn vị giữ coin.

Trường hợp đặc biệt

• Sub-custodian và global custodian: custodian toàn cầu thường thuê custodian địa phương ở từng thị trường. Tài sản của bạn có thể đi qua nhiều tầng trung gian.
• Tài khoản omnibus và tài khoản tách biệt: tài khoản omnibus gộp tài sản của nhiều khách hàng. Khi xảy ra sự cố, việc xác định phần của từng người có thể chậm hơn.
• Tiền mặt khác chứng khoán: tiền gửi tại ngân hàng thường nằm trên bảng cân đối của ngân hàng, nên có thể chịu rủi ro như bail-in.
• Tự lưu ký (self-custody): với crypto, bạn có thể tự giữ khóa trong ví crypto. Khi đó không có custodian, và bạn tự chịu rủi ro mất khóa.
• CFD: CFD là hợp đồng chênh lệch giá. Người giao dịch CFD không sở hữu tài sản cơ sở, nên không có việc lưu ký tài sản đó. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh. Xem thêm quy định và an toàn.

Thuật ngữ liên quan

• Đối tác trung tâm (CCP)
• Đối tác giao dịch
• Tài sản thế chấp
• Phái sinh
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Custodian là gì?

Custodian là tổ chức giữ tài sản thay cho khách hàng. Tổ chức này không phải là chủ sở hữu của tài sản đó.

Ngân hàng lưu ký có quyết định đầu tư không?

Không. Ngân hàng lưu ký chỉ giữ tài sản và xử lý thanh toán. Quyết định đầu tư do nhà đầu tư hoặc công ty quản lý quỹ đưa ra.

Lưu ký chứng khoán có giúp tránh thua lỗ không?

Không. Lưu ký giúp bảo vệ quyền sở hữu tài sản, nhưng không bảo vệ bạn khỏi việc giá giảm.

Công ty chứng khoán có phải là custodian không?

Công ty chứng khoán có thể là thành viên lưu ký. Chứng khoán niêm yết ở Việt Nam được lưu ký tập trung tại VSDC.