Sàn giao dịch chứng khoán là gì

Định nghĩa ngắn

Sàn giao dịch chứng khoán (stock exchange) là thị trường có tổ chức và được nhà nước quản lý. Tại đây, lệnh mua và lệnh bán chứng khoán niêm yết được khớp theo quy tắc công khai.

Người ta hay gọi tắt là sàn chứng khoán. Nhà đầu tư cá nhân không gửi lệnh thẳng lên sàn. Lệnh đi qua một công ty chứng khoán là thành viên của sàn.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt pháp lý và vận hành, một sở giao dịch chứng khoán gồm các chức năng sau:

• Niêm yết: đặt điều kiện để một chứng khoán được giao dịch và có quyền hủy niêm yết.
• Khớp lệnh: dùng sổ lệnh tập trung để ghép lệnh theo thứ tự ưu tiên giá, sau đó đến thời gian. Có phiên khớp lệnh định kỳ như ATO và ATC và phiên khớp lệnh liên tục.
• Giám sát: theo dõi giao dịch bất thường, áp dụng biên độ giá hoặc cơ chế ngắt mạch.
• Công bố thông tin: công khai giá, khối lượng và thông tin của tổ chức niêm yết.

Sàn không tự thực hiện bù trừ và thanh toán. Phần việc này thuộc tổng công ty lưu ký và bù trừ, có thể đóng vai trò đối tác trung tâm.

Ở Việt Nam, thị trường chứng khoán do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước quản lý:

• HOSE (Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM): nơi niêm yết phần lớn doanh nghiệp quy mô lớn, trong đó có nhiều cổ phiếu blue chip.
• HNX (Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội): có cổ phiếu niêm yết, trái phiếu và thị trường phái sinh.
• UPCoM: thị trường giao dịch cổ phiếu chưa niêm yết, do HNX vận hành. Điều kiện tham gia thấp hơn sàn niêm yết.

Ví dụ giả định

Nhà đầu tư A muốn mua cổ phiếu công ty X đang niêm yết trên HOSE. Quá trình diễn ra như sau:

1. A đặt lệnh trong ngày dạng giới hạn qua ứng dụng của công ty chứng khoán, ở mức giá P.
2. Công ty chứng khoán kiểm tra tiền trong tài khoản rồi chuyển lệnh lên sàn.
3. Trên sổ lệnh có người bán ở mức giá P nhưng khối lượng ít hơn lệnh của A. Lệnh của A được khớp một phần, phần còn lại tiếp tục chờ.
4. Sau phiên, giao dịch được bù trừ và cổ phiếu về tài khoản lưu ký của A theo chu kỳ thanh toán hiện hành.

Giá P được hình thành từ cung cầu thực trên sổ lệnh chung, không do một bên tự đặt ra.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Tin tức: "khối ngoại bán ròng trên HOSE", "thanh khoản sàn HNX", "VN-Index".
• Ứng dụng công ty chứng khoán: ô chọn sàn khi đặt lệnh, bảng giá theo từng sàn.
• Báo cáo tài chính, bản cáo bạch: mục "nơi niêm yết" và mã chứng khoán.
• Nền tảng CFD: tên mã chỉ số như US100 hay NAS100. Đây là hợp đồng chênh lệch (CFD) theo giá chỉ số, không phải cổ phiếu mua trên sàn. Xem thêm tại chỉ số chứng khoán.

Trường hợp đặc biệt

• Sàn và OTC: giao dịch thỏa thuận ngoài sổ lệnh (OTC) không có cơ chế khớp tập trung như trên sàn.
• Sàn phái sinh: hợp đồng tương lai chỉ số được niêm yết và khớp lệnh trên sàn, khác với CFD.
• "Sàn chứng khoán quốc tế" mời chào qua mạng: một nền tảng tự gọi mình là "sàn" không có nghĩa là sở giao dịch được cấp phép. Hãy kiểm tra tư cách pháp lý trước khi nộp tiền. Xem quy định và an toàn.
• CFD có đòn bẩy: giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, kể cả khi tài sản cơ sở là cổ phiếu niêm yết.

Thuật ngữ liên quan

Sản phẩm niêm yết, free float, ngân hàng lưu ký, phái sinh, thị trường bò, thị trường gấu. Xem toàn bộ trong thuật ngữ tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Sàn giao dịch chứng khoán là gì?

Đó là thị trường có tổ chức, được quản lý, nơi lệnh mua và bán chứng khoán niêm yết được khớp tập trung theo quy tắc công khai.

HOSE, HNX và UPCoM khác nhau thế nào?

HOSE và HNX là hai sở giao dịch có chứng khoán niêm yết. UPCoM là thị trường cho cổ phiếu chưa niêm yết, do HNX vận hành, với điều kiện tham gia thấp hơn.

Cá nhân có đặt lệnh trực tiếp lên sàn được không?

Không. Lệnh phải đi qua công ty chứng khoán là thành viên của sàn.

Mua CFD chỉ số có phải là giao dịch trên sàn chứng khoán không?

Không. CFD là hợp đồng với nhà cung cấp, chỉ theo giá chỉ số. Bạn không sở hữu cổ phiếu và lệnh không được khớp trên sổ lệnh của sở giao dịch.