Amortization là gì
Amortization (phân bổ khoản vay, trả nợ dần) là việc trả hết một khoản vay qua nhiều kỳ. Mỗi kỳ người vay trả cả lãi và một phần nợ gốc, nên dư nợ giảm dần đến hết.
Trong kế toán, cùng từ này còn có nghĩa khấu hao tài sản vô hình. Đó là việc phân bổ chi phí của bằng sáng chế, phần mềm hay giấy phép vào các kỳ mà tài sản đó được sử dụng. Khấu hao tài sản hữu hình như nhà xưởng hay máy móc thường gọi là depreciation. Từ này khác với mất giá tiền tệ trong ngoại hối.
Sẵn sàng thử trên tài khoản thật hoặc demo?
Liên kết đối tác · giao dịch có rủi ro thua lỗ cao
Ví dụ minh họa (giả định)
Giả sử có khoản vay gốc P, lãi suất mỗi kỳ r, trả trong n kỳ, mỗi kỳ trả cùng một khoản (kiểu trả góp đều):
| Thời điểm | Tiền lãi trong khoản trả | Phần trả gốc | Dư nợ sau kỳ |
|---|---|---|---|
| Kỳ đầu | Lớn nhất (dư nợ cao nhất × r) | Nhỏ nhất | Giảm ít |
| Giữa kỳ hạn | Giảm dần | Tăng dần | Giảm nhanh hơn |
| Kỳ cuối | Nhỏ nhất | Lớn nhất | Về không |
Tiền lãi mỗi kỳ luôn bằng dư nợ đầu kỳ nhân với lãi suất kỳ. Phần còn lại của khoản trả dùng để giảm gốc. Bảng liệt kê từng kỳ như vậy gọi là lịch trả nợ (amortization schedule). Muốn có số cụ thể, bạn có thể nhập dữ liệu vào công cụ tính toán.
Định nghĩa chính xác và trường hợp đặc biệt
Khoản trả đều mỗi kỳ là giá trị niên kim. Đó là khoản tiền mà tổng giá trị hiện tại của mọi kỳ trả, chiết khấu theo lãi suất r, đúng bằng gốc P. Một số dạng khác cần phân biệt:
- Gốc đều, lãi giảm dần: mỗi kỳ trả cùng phần gốc, nên tổng khoản trả giảm dần theo thời gian.
- Chỉ trả lãi (interest-only): gốc không giảm trong thời gian ân hạn.
- Balloon payment: các kỳ đầu trả ít, phần gốc lớn dồn vào kỳ cuối.
- Negative amortization: khoản trả nhỏ hơn tiền lãi, phần lãi thiếu cộng vào gốc, nên dư nợ tăng lên.
- Lãi suất thả nổi: khi lãi suất thay đổi, lịch trả nợ được tính lại. Thay đổi thường được tính bằng điểm cơ bản.
- Trả trước hạn: dư nợ giảm sớm, nên tổng tiền lãi giảm. Hợp đồng có thể có phí trả trước, cần đọc kỹ điều khoản.
Với trái phiếu, amortization còn chỉ việc phân bổ dần phần chênh lệch giữa giá mua và mệnh giá qua thời gian nắm giữ. Một số trái phiếu trả dần gốc cùng lãi coupon.
Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu
- Hợp đồng vay ngân hàng: lịch trả nợ, dư nợ còn lại, cách tính lãi trên dư nợ giảm dần.
- Báo cáo tài chính doanh nghiệp: dòng "D&A" (depreciation and amortization) và chỉ số EBITDA, tức lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao. Các số liệu này ảnh hưởng đến cách thị trường đánh giá cổ phiếu và chỉ số.
- Tin tức: nợ công, tái cơ cấu nợ, nguy cơ vỡ nợ khi lịch trả gốc dồn vào một giai đoạn.
Nền tảng giao dịch như MetaTrader không dùng khái niệm này. Margin khi giao dịch CFD không phải khoản vay trả dần. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh.
Thuật ngữ liên quan
Câu hỏi thường gặp
Khấu hao là gì, có giống amortization không?
Trong kế toán, amortization là khấu hao tài sản vô hình. Khấu hao tài sản hữu hình gọi là depreciation. Trong vay nợ, amortization là trả dần cả lãi và gốc.
Vì sao kỳ đầu trả lãi nhiều hơn?
Vì tiền lãi tính trên dư nợ. Ở những kỳ đầu dư nợ cao nhất, nên phần lãi lớn và phần trả gốc nhỏ.
Phân bổ khoản vay theo gốc đều hay trả đều thì tốn ít lãi hơn?
Với cùng gốc, lãi suất và kỳ hạn, cách gốc đều thường có tổng lãi thấp hơn vì gốc giảm nhanh hơn. Đổi lại, các kỳ đầu phải trả nhiều hơn. Bạn có thể so sánh hai cách bằng công cụ tính toán.
Negative amortization nguy hiểm ở điểm nào?
Dư nợ tăng thay vì giảm. Người vay có thể nợ nhiều hơn số tiền đã vay ban đầu.