Dấu hiệu suy thoái kinh tế

Recession là gì

Recession (suy thoái kinh tế) là giai đoạn hoạt động kinh tế giảm trên diện rộng và kéo dài: sản lượng, việc làm, thu nhập và chi tiêu cùng đi xuống. Cách hiểu phổ biến trên báo chí là GDP giảm trong các quý liên tiếp. Đây chỉ là quy ước. Ở Mỹ, việc xác định suy thoái thuộc về một ủy ban của NBER (Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia). Ủy ban này xem xét nhiều dữ liệu và thường công bố khi suy thoái đã bắt đầu từ lâu.

Vì vậy, nhà giao dịch không chờ kết luận chính thức. Họ theo dõi các chỉ báo đi trước hoặc đi cùng chu kỳ.

Các chỉ báo suy thoái thường được theo dõi

Đường cong lợi suất đảo ngược

Đường cong lợi suất cho biết lợi suất trái phiếu chính phủ ở các kỳ hạn khác nhau. Bình thường, kỳ hạn dài có lợi suất cao hơn kỳ hạn ngắn. Khi lợi suất ngắn hạn vượt lợi suất dài hạn, đường cong bị coi là đảo ngược.

Cơ chế: lợi suất ngắn hạn bám theo lãi suất điều hành. Lợi suất dài hạn phản ánh kỳ vọng về tăng trưởng, lạm phát và việc cắt giảm lãi suất trong tương lai. Đảo ngược cho thấy thị trường kỳ vọng ngân hàng trung ương sẽ phải hạ lãi suất vì kinh tế yếu đi. Ở Mỹ, đảo ngược từng xuất hiện trước nhiều đợt suy thoái. Tuy vậy, khoảng thời gian từ lúc đảo ngược đến lúc suy thoái bắt đầu dao động rất rộng.

Quy tắc Sahm

Quy tắc Sahm do nhà kinh tế Claudia Sahm đề xuất. Quy tắc này dùng tỷ lệ thất nghiệp. Tín hiệu xuất hiện khi trung bình động của tỷ lệ thất nghiệp tăng vượt một ngưỡng xác định so với mức thấp nhất của năm trước đó. Ngưỡng và dữ liệu cập nhật có trên các nguồn chính thức của Fed khu vực St. Louis (FRED).

Cơ chế: thất nghiệp thường tăng chậm lúc đầu, rồi tăng nhanh khi doanh nghiệp đồng loạt cắt giảm nhân sự. Quy tắc Sahm bắt được điểm chuyển này. Điểm yếu của nó là chỉ báo đi cùng chu kỳ. Khi tín hiệu bật, suy thoái có thể đã bắt đầu. Tín hiệu cũng có thể sai khi lực lượng lao động tăng nhanh, ví dụ do nhập cư, chứ không phải do sa thải.

Chỉ số PMI

PMI (chỉ số nhà quản trị mua hàng) được lập từ khảo sát doanh nghiệp về đơn hàng, sản lượng, việc làm và tồn kho. Mỗi bộ PMI có một ngưỡng chia giữa mở rộng và thu hẹp, được nêu trong thông cáo của đơn vị công bố.

PMI ra sớm, thường vào đầu tháng, nên được theo dõi như tín hiệu sớm. Hạn chế là PMI đo tâm lý và hướng thay đổi, không đo quy mô. PMI sản xuất có thể nằm trong vùng thu hẹp kéo dài trong khi khu vực dịch vụ vẫn tăng.

Đơn xin trợ cấp thất nghiệp

Số đơn xin trợ cấp thất nghiệp ở Mỹ được Bộ Lao động công bố hằng tuần. Đây là dữ liệu tần suất cao, cho thấy sớm làn sóng sa thải. Người phân tích thường theo dõi đường trung bình bốn tuần, vì số liệu từng tuần nhiễu do ngày lễ, thời tiết hoặc cách điều chỉnh mùa vụ. Họ cũng xem số đơn tiếp tục, vì chỉ số này cho biết người mất việc có tìm lại được việc nhanh hay không.

Thị trường thường phản ứng thế nào

Phản ứng phụ thuộc vào mức chênh giữa số liệu thực tế và kỳ vọng, không chỉ vào bản thân số liệu. Xem thêm tin kỳ vọng và bất ngờ.

Khi dữ liệu yếu hơn dự báo, các diễn biến thường gặp là:

Đây là xu hướng quan sát được, không phải quy luật. Mối quan hệ giữa các tài sản thay đổi theo từng giai đoạn. Xem thêm risk-on và risk-off và chỉ số USD (DXY).

Suy thoái và forex: theo dõi lịch công bố

Ngày giờ công bố PMI, đơn trợ cấp thất nghiệp, tỷ lệ thất nghiệp và GDP do cơ quan phát hành đặt trước, ghi trong lịch chính thức của họ. Hãy lấy ngày giờ và số liệu từ lịch công bố hoặc từ nguồn dữ liệu của cơ quan phát hành. Không nên dựa vào số liệu được chép lại. Cách đọc lịch có ở trang cách đọc lịch kinh tế.

Quanh giờ công bố, spread có thể giãn rộng và giá có thể trượt. Với giao dịch CFD và forex có đòn bẩy, khoản lỗ có thể lớn hơn dự tính và xảy ra rất nhanh. Xem quản lý rủi ro trước khi giao dịch quanh tin.

Giới hạn của các chỉ báo

• Không chỉ báo nào dự đoán chính xác thời điểm suy thoái. Mỗi chỉ báo đều từng phát tín hiệu sai.
• Dữ liệu thường bị điều chỉnh lại sau lần công bố đầu. Tín hiệu ban đầu có thể biến mất.
• Các chỉ báo phần lớn dựa trên dữ liệu Mỹ. Áp dụng sang nền kinh tế khác cần thận trọng. Với Việt Nam, xem lãi suất và kinh tế VN.
• Thị trường thường phản ánh rủi ro suy thoái trước khi dữ liệu xác nhận. Vì vậy, giá có thể không biến động khi tín hiệu xuất hiện.

Nên kết hợp nhiều nguồn dữ liệu và hiểu rõ cơ chế của từng chỉ báo, thay vì dựa vào một tín hiệu đơn lẻ. Xem thêm phân tích cơ bản.

Câu hỏi thường gặp

Đường cong lợi suất đảo ngược có nghĩa là chắc chắn sẽ suy thoái?

Không. Đây là tín hiệu thị trường kỳ vọng lãi suất sẽ giảm. Đảo ngược từng xảy ra trước nhiều đợt suy thoái, nhưng thời gian trễ khác nhau và cũng có tín hiệu sai.

Quy tắc Sahm có báo trước suy thoái không?

Quy tắc Sahm chủ yếu xác nhận suy thoái sớm, không báo trước từ xa. Khi tín hiệu xuất hiện, suy thoái thường đã bắt đầu.

Nên xem số liệu ở đâu?

Hãy xem trên trang của cơ quan phát hành như Bộ Lao động Mỹ, đơn vị công bố PMI hoặc FRED, và lấy ngày giờ theo lịch chính thức của họ.

Tin suy thoái luôn làm USD tăng?

Không. Nhu cầu trú ẩn có thể đẩy USD lên, nhưng kỳ vọng Fed hạ lãi suất có thể kéo USD xuống. Kết quả tùy từng thời điểm.

Các chỉ báo này có dùng làm tín hiệu mua bán được không?

Đây là công cụ để hiểu bối cảnh kinh tế, không phải tín hiệu giao dịch. Giao dịch có đòn bẩy dựa trên tin tức có thể gây thua lỗ nhanh.