Siêu lạm phát là gì?

Siêu lạm phát là gì

Siêu lạm phát (hyperinflation) là lạm phát tăng cực nhanh và mất kiểm soát. Giá cả tăng theo từng tuần, thậm chí từng ngày, nên đồng tiền nội địa mất gần hết chức năng giữ giá trị.

Lạm phát là mức tăng chung của giá hàng hóa và dịch vụ, thường đo bằng chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Siêu lạm phát là dạng cực đoan nhất của lạm phát.

Định nghĩa chính xác hơn

Không có ngưỡng pháp lý duy nhất cho siêu lạm phát. Có hai cách tiếp cận thường gặp:

• Định nghĩa học thuật của Phillip Cagan: siêu lạm phát bắt đầu khi lạm phát theo tháng vượt qua ngưỡng rất cao mà ông đặt ra. Nó kết thúc khi lạm phát theo tháng giảm xuống dưới ngưỡng đó và giữ ở mức thấp hơn trong thời gian dài.
• Chuẩn mực kế toán quốc tế: chuẩn mực về báo cáo tài chính trong nền kinh tế siêu lạm phát dùng các dấu hiệu định tính. Ví dụ, người dân giữ tài sản bằng ngoại tệ, giá được niêm yết bằng ngoại tệ, và lạm phát lũy kế trong vài năm tiến gần hoặc vượt mức tăng gấp đôi mặt bằng giá.

Có vài trường hợp khó phân loại:

• Lạm phát cao kéo dài nhưng không tăng tốc thường được gọi là lạm phát phi mã, chưa phải siêu lạm phát.
• Số liệu chính thức có thể bị chậm, bị ngừng công bố hoặc thấp hơn thực tế. Khi đó, người phân tích thường dựa vào tỷ giá trên thị trường song song.

Ví dụ giả định

Giả sử ở nước X, ngân sách thâm hụt lớn và ngân hàng trung ương in tiền để bù vào.

• Đầu tháng, người lao động nhận lương và đủ tiền mua gạo cho cả tháng.
• Đến giữa tháng, giá gạo đã tăng mạnh. Cửa hàng thay bảng giá nhiều lần trong ngày.
• Cuối tháng, cùng khoản lương đó chỉ mua được phần nhỏ lượng gạo ban đầu.

Người dân phản ứng bằng cách tiêu tiền ngay khi nhận được, đổi sang ngoại tệ hoặc vàng. Nhu cầu bỏ đồng nội tệ khiến giá tăng nhanh hơn nữa.

Nguyên nhân siêu lạm phát

• In tiền để tài trợ thâm hụt ngân sách: đây là nguyên nhân phổ biến nhất (xem thâm hụt ngân sách).
• Sụp đổ sản xuất: chiến tranh, cấm vận hoặc khủng hoảng làm nguồn cung hàng hóa giảm mạnh.
• Nợ lớn bằng ngoại tệ: đồng nội tệ mất giá làm gánh nợ tăng, dẫn đến in thêm tiền (xem vỡ nợ).
• Mất niềm tin vào đồng tiền và ngân hàng trung ương: khi niềm tin mất đi, kỳ vọng lạm phát tự đẩy giá lên.

Các nước từng có siêu lạm phát

Các trường hợp thường được nhắc đến gồm Đức thời Cộng hòa Weimar, Hungary thời hậu chiến, Zimbabwe và Venezuela. Những đợt siêu lạm phát này thường kết thúc bằng cải cách tiền tệ, đổi tiền và bỏ bớt chữ số trên mệnh giá. Có nước chuyển sang đô la hóa hoặc dùng currency board.

Thuật ngữ xuất hiện ở đâu

• Tin tức và báo cáo: báo cáo của IMF, ngân hàng trung ương và tổ chức xếp hạng tín nhiệm về thị trường mới nổi.
• Lịch kinh tế trên nền tảng giao dịch: dữ liệu CPI là đầu vào chính của phân tích cơ bản.
• Báo cáo tài chính: doanh nghiệp hoạt động ở nước siêu lạm phát phải điều chỉnh số liệu theo chuẩn mực kế toán.

Các đồng tiền trong giai đoạn siêu lạm phát biến động mạnh và khó dự đoán. Giao dịch forex hoặc CFD có đòn bẩy liên quan đến các đồng tiền này có thể làm mất tiền rất nhanh (xem rủi ro tỷ giá).

Thuật ngữ liên quan

• Giảm phát và giảm lạm phát
• Phá giá và nâng giá
• Tiền pháp định
• Tỷ lệ nợ trên GDP
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Hyperinflation là gì?

Hyperinflation là tên tiếng Anh của siêu lạm phát. Đây là lạm phát cực nhanh, mất kiểm soát, khiến đồng tiền mất giá trị trong thời gian ngắn.

Siêu lạm phát khác lạm phát cao thế nào?

Lạm phát cao vẫn có thể ổn định ở mức cao. Siêu lạm phát thì tăng tốc liên tục, và người dân từ bỏ đồng nội tệ.

Siêu lạm phát kết thúc bằng cách nào?

Thường cần dừng in tiền để bù ngân sách và cải cách tiền tệ. Một số nước đổi tiền mới, đô la hóa hoặc neo tỷ giá chặt.

Siêu lạm phát có lợi cho người vay tiền không?

Nợ bằng nội tệ bị giảm giá trị thực. Nợ bằng ngoại tệ thì trở nên nặng hơn. Lãi suất cũng thường tăng vọt.