Giá trị thời gian của tiền (Time value of money)

Giá trị thời gian của tiền là gì

Giá trị thời gian của tiền (time value of money, TVM) là nguyên tắc cho rằng một khoản tiền có trong tay hôm nay có giá trị cao hơn cùng khoản tiền đó nhận vào một thời điểm sau.

Lý do: tiền có hôm nay có thể được gửi hoặc đầu tư để sinh lãi. Ngoài ra, sức mua có thể giảm do lạm phát, và một khoản hứa trả trong tương lai luôn có rủi ro không được trả.

Định nghĩa chính xác và công thức

Hai khái niệm cốt lõi:

• Giá trị hiện tại (PV): giá trị hôm nay của một khoản tiền sẽ nhận trong tương lai.
• Giá trị tương lai (FV): giá trị mà khoản tiền hôm nay sẽ đạt được sau một số kỳ sinh lãi.

Gọi r là lãi suất mỗi kỳ, n là số kỳ, và g là hệ số tăng trưởng mỗi kỳ (tức là đơn vị vốn cộng thêm r). Công thức giá trị thời gian của tiền với lãi kép rời rạc:

Phép tính PV từ FV gọi là chiết khấu (discounting). Lãi suất dùng để chiết khấu gọi là lãi suất chiết khấu.

Ví dụ minh họa (giả định)

Giả sử bạn được chọn: nhận khoản tiền X hôm nay, hoặc nhận đúng X vào cuối kỳ hạn gửi tiết kiệm.

• Nếu nhận X hôm nay và gửi với lãi suất r, cuối kỳ hạn bạn có X × g^n, lớn hơn X.
• Ngược lại, khoản X nhận vào cuối kỳ hạn chỉ tương đương X / g^n hôm nay, nhỏ hơn X.

Vì vậy, với lãi suất dương, nhận tiền sớm có giá trị cao hơn. Để thử với số liệu cụ thể, dùng công cụ tính toán hoặc xem bài giá trị tương lai và hiện tại.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Định giá trái phiếu: giá trái phiếu là tổng giá trị hiện tại của các khoản lãi coupon và mệnh giá. Duration cũng dựa trên dòng tiền đã chiết khấu.
• Tỷ giá kỳ hạn: điểm kỳ hạn và ngang giá lãi suất có bảo hiểm phản ánh chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền theo thời gian.
• Phí qua đêm trên nền tảng giao dịch: phí swap khi giữ vị thế CFD qua đêm có liên quan đến chênh lệch lãi suất. Giao dịch CFD và forex có đòn bẩy có thể mất tiền nhanh, và chi phí giữ lệnh cộng dồn theo thời gian.
• Báo cáo hiệu suất: lợi suất hàng năm và CAGR quy đổi lợi nhuận về cùng một khoảng thời gian để so sánh.
• Tin tức kinh tế: quyết định lãi suất của ngân hàng trung ương thay đổi lãi suất chiết khấu, từ đó tác động đến giá trái phiếu và tài sản khác.

Trường hợp đặc biệt

• Lãi suất âm: khi r âm, FV nhỏ hơn PV; nguyên tắc "tiền hôm nay giá trị hơn" không còn đúng theo nghĩa danh nghĩa.
• Lãi suất thực và danh nghĩa: khi giảm phát, sức mua của tiền tăng theo thời gian, nên lãi suất thực có thể cao hơn lãi suất danh nghĩa.
• Tần suất ghép lãi: cùng một lãi suất năm, ghép lãi càng thường xuyên thì FV càng lớn; giới hạn là lãi kép liên tục.
• Rủi ro: dòng tiền không chắc chắn cần lãi suất chiết khấu cao hơn, ví dụ cộng thêm chênh lệch tín dụng.

Xem thêm: lãi tích lũy, khấu hao và phân bổ nợ, tiết kiệm, đầu tư, vay, thuật ngữ tài chính.

Câu hỏi thường gặp

Giá trị thời gian của tiền khác lãi suất thế nào?

Lãi suất là mức giá của việc sử dụng tiền theo thời gian. Giá trị thời gian của tiền là nguyên tắc dùng lãi suất đó để so sánh tiền ở các thời điểm khác nhau.

Giá trị hiện tại và tương lai liên hệ ra sao?

Chúng là phép tính ngược của nhau: nhân với g^n để ra FV, chia cho g^n để ra PV.

Công thức giá trị thời gian của tiền có tính lạm phát không?

Công thức cơ bản thì không. Muốn tính sức mua, hãy dùng lãi suất thực thay cho lãi suất danh nghĩa.

Nguyên tắc này có giúp dự đoán giá không?

Không. Đây là công cụ quy đổi giá trị theo thời gian, không phải tín hiệu giao dịch hay dự báo.