Trái phiếu gắn với lạm phát (inflation-linked bond)

Định nghĩa ngắn

Trái phiếu gắn với lạm phát (inflation-linked bond, còn gọi là trái phiếu chống lạm phát) là trái phiếu có tiền gốc được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng (CPI), nên khoản lãi và tiền hoàn trả tăng hoặc giảm theo lạm phát.

Định nghĩa chính xác

Trái phiếu thường trả lãi coupon cố định trên mệnh giá cố định. Trái phiếu gắn với lạm phát giữ coupon cố định ở dạng lãi suất thực, còn mệnh giá được nhân với hệ số chỉ số (index ratio):

• Hệ số chỉ số = CPI tham chiếu hiện tại ÷ CPI tham chiếu lúc phát hành
• Mệnh giá điều chỉnh = mệnh giá gốc × hệ số chỉ số
• Lãi mỗi kỳ = coupon thực × mệnh giá điều chỉnh (chia theo số kỳ trả lãi trong năm)

TIPS là gì? TIPS (Treasury Inflation-Protected Securities) là trái phiếu gắn với lạm phát do Bộ Tài chính Mỹ phát hành, chỉ số hóa theo CPI của Mỹ. Anh, Pháp, Đức và nhiều nước khác cũng phát hành loại tương tự, ví dụ Bund chỉ số hóa của Đức.

Ví dụ giả định

Giả sử nhà đầu tư nắm trái phiếu có mệnh giá gốc M và coupon thực c.

• Khi phát hành, CPI tham chiếu là A, nên hệ số chỉ số bằng đúng mức gốc và mệnh giá điều chỉnh bằng M.
• Sau đó CPI tham chiếu tăng lên B, cao hơn A. Hệ số chỉ số là B ÷ A, lớn hơn mức gốc.
• Mệnh giá điều chỉnh trở thành M × B ÷ A. Lãi kỳ này tính bằng c nhân với mệnh giá điều chỉnh, nên cũng tăng theo tỷ lệ B ÷ A.
• Nếu CPI giảm (giảm phát), mệnh giá điều chỉnh giảm và lãi kỳ đó cũng giảm theo.

Người nắm trái phiếu nhận được sức mua tương đối ổn định, không phải số tiền danh nghĩa cố định.

Trường hợp đặc biệt

• Sàn chống giảm phát: TIPS hoàn trả khi đáo hạn ít nhất bằng mệnh giá gốc, kể cả khi CPI tích lũy giảm. Không phải trái phiếu nào cũng có điều khoản này, cần đọc bản cáo bạch.
• Độ trễ chỉ số: CPI dùng để tính là CPI của các tháng trước, nên trái phiếu không bù đúng lạm phát của chính tháng hiện tại.
• Giá vẫn biến động: giá trái phiếu phụ thuộc lợi suất thực. Khi lợi suất thực tăng, giá giảm, mức nhạy cảm này đo bằng duration. Lợi suất thực có thể âm.
• Lạm phát hòa vốn (breakeven inflation): là chênh lệch giữa lợi suất trái phiếu thường và lợi suất thực của trái phiếu gắn với lạm phát cùng kỳ hạn. Đây là mức lạm phát kỳ vọng mà thị trường ngầm định, có lẫn phần bù thanh khoản.
• Thuế: ở một số nước, phần điều chỉnh gốc có thể bị tính thuế ngay cả khi chưa nhận tiền. Quy định khác nhau theo từng nước.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Tin tức kinh tế: "lợi suất thực", "breakeven", kết quả đấu giá trái phiếu TIPS.
• Báo cáo ngân hàng trung ương và quỹ: dùng lạm phát hòa vốn làm thước đo kỳ vọng lạm phát trong phân tích cơ bản.
• Sao kê trái phiếu: dòng "index ratio", "adjusted principal" và lãi tích lũy tính trên mệnh giá điều chỉnh.

Trên nền tảng giao dịch CFD, trái phiếu loại này thường không có sẵn, nhưng lợi suất thực ảnh hưởng tới giá vàng và đồng USD. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh.

Thuật ngữ liên quan

• Giảm lạm phát (disinflation)
• Điểm cơ bản (bps)
• Chênh lệch tín dụng
• Giá trị tương lai và hiện tại
• Thuật ngữ tài chính

Câu hỏi thường gặp

Trái phiếu gắn với lạm phát có an toàn tuyệt đối không?

Không. Nó giảm rủi ro mất sức mua, nhưng giá vẫn giảm khi lợi suất thực tăng, và vẫn có rủi ro vỡ nợ của tổ chức phát hành.

TIPS và trái phiếu thường khác nhau thế nào?

Trái phiếu thường trả số tiền danh nghĩa cố định. TIPS điều chỉnh gốc theo CPI, nên lãi và tiền hoàn trả thay đổi theo lạm phát.

Lợi suất thực âm nghĩa là gì?

Người mua chấp nhận nhận về ít sức mua hơn mức bỏ ra nếu giữ đến đáo hạn, thường xảy ra khi lãi suất danh nghĩa thấp hơn lạm phát kỳ vọng.