Nợ chính phủ là gì: sovereign debt

Định nghĩa ngắn

Nợ chính phủ (sovereign debt) là tổng số tiền chính phủ trung ương đã vay và còn phải trả, cả gốc lẫn lãi.

Chính phủ vay chủ yếu bằng cách phát hành trái phiếu chính phủ: nhà đầu tư đưa tiền cho nhà nước, đổi lại nhận lãi định kỳ (lãi coupon) và nhận lại mệnh giá khi trái phiếu đáo hạn. Ngoài trái phiếu, chính phủ còn vay từ ngân hàng và tổ chức quốc tế, hoặc vay song phương từ chính phủ nước khác.

Định nghĩa chính xác hơn

Nợ chính phủ và nợ công không phải là một:

Nợ chính phủ: nghĩa vụ trả nợ của chính phủ trung ương.
Nợ công: thường rộng hơn. Ở Việt Nam, theo pháp luật về quản lý nợ công, nợ công gồm nợ chính phủ, nợ được Chính phủ bảo lãnh và nợ của chính quyền địa phương.

Một số trường hợp cần lưu ý:

Nợ bằng nội tệ và nợ bằng ngoại tệ. Nợ bằng nội tệ do chính quốc gia đó phát hành tiền. Nợ bằng ngoại tệ, ví dụ Eurobond bằng đô la, chịu thêm rủi ro tỷ giá: nội tệ mất giá thì gánh nợ quy đổi tăng lên.
Doanh nghiệp nhà nước. Khoản vay của doanh nghiệp nhà nước không có bảo lãnh của Chính phủ thường không được tính vào nợ công.
Vỡ nợ chủ quyền. Không có tòa án phá sản cho một quốc gia. Khi vỡ nợ, chính phủ thường đàm phán tái cơ cấu với chủ nợ: giãn kỳ hạn, giảm lãi hoặc giảm gốc.
Tổng nợ và nợ ròng. Nợ ròng là tổng nợ trừ đi tài sản tài chính của chính phủ. Báo cáo của các tổ chức khác nhau có thể dùng cách tính khác nhau, nên cần xem định nghĩa trước khi so sánh số liệu.

Ví dụ giả định

Quốc gia giả định A có số tiền chi tiêu trong năm lớn hơn số thu từ thuế. Phần chênh lệch là thâm hụt ngân sách.

Để bù khoản thiếu này, Bộ Tài chính nước A tổ chức đấu giá trái phiếu kỳ hạn dài. Quỹ hưu trí và ngân hàng mua trái phiếu. Số tiền thu được cộng vào nợ chính phủ của A.

Nếu nhà đầu tư lo ngại về khả năng trả nợ của A, họ chỉ mua khi được trả lợi suất cao hơn. Khi đó chi phí lãi của các đợt phát hành sau tăng lên, thâm hụt có thể lớn thêm, và nợ tiếp tục tăng. Vòng lặp này là lý do thị trường theo dõi sát tỷ lệ nợ trên GDP.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

Tin tức kinh tế: lợi suất trái phiếu chính phủ, kết quả đấu giá trái phiếu, xếp hạng tín nhiệm quốc gia, các gói thắt lưng buộc bụng.
Báo cáo: báo cáo ngân sách nhà nước, báo cáo quản lý nợ công, đánh giá của các tổ chức tài chính quốc tế.
Nền tảng giao dịch: lịch kinh tế ghi các đợt đấu giá trái phiếu. Một số nhà môi giới có CFD trên hợp đồng tương lai trái phiếu, ví dụ trái phiếu Bund của Đức.
Phân tích thị trường: chênh lệch lợi suất giữa các quốc gia, thường tính bằng điểm cơ bản, được dùng trong phân tích cơ bản tiền tệ.

CFD (hợp đồng chênh lệch) trên trái phiếu hay tiền tệ có dùng đòn bẩy, nên có thể làm mất tiền rất nhanh.

Thuật ngữ liên quan

Câu hỏi thường gặp