Lãi suất phi rủi ro (risk-free rate)

Lãi suất phi rủi ro là gì

Lãi suất phi rủi ro (risk-free rate, còn gọi là tỷ suất phi rủi ro, ký hiệu Rf) là mức lợi suất của tài sản được coi là an toàn nhất, tức gần như không có rủi ro vỡ nợ, trong một đồng tiền và một kỳ hạn nhất định.

Trong thực tế, người ta thường lấy lợi suất tín phiếu hoặc trái phiếu chính phủ kỳ hạn ngắn, phát hành bằng chính đồng tiền của nước đó. Ví dụ: lợi suất tín phiếu Kho bạc Mỹ cho USD, hoặc trái phiếu Bund của Đức cho EUR.

Định nghĩa chính xác hơn

Về mặt lý thuyết, tài sản phi rủi ro phải thỏa mãn:

• Không có rủi ro vỡ nợ.
• Không có rủi ro tái đầu tư trong kỳ hạn đang xét, nên kỳ hạn của Rf cần khớp với kỳ hạn của phép tính.
• Dòng tiền được biết trước và bằng đúng đồng tiền dùng để tính toán.

Không tài sản nào đạt đủ các điều kiện trên. Vì vậy Rf luôn là một giá trị đại diện (proxy), không phải một con số tuyệt đối.

Ví dụ: lãi suất phi rủi ro trong CAPM

Mô hình CAPM tính lợi nhuận kỳ vọng của một tài sản:

E(Ri) = Rf + βi × (E(Rm) − Rf)

• Rf: lãi suất phi rủi ro.
• βi: hệ số Beta của tài sản so với thị trường.
• E(Rm) − Rf: phần bù rủi ro thị trường.

Ví dụ giả định: hai nhà phân tích đánh giá cùng một cổ phiếu, cùng Beta, cùng phần bù rủi ro thị trường. Người thứ nhất dùng lợi suất tín phiếu kỳ hạn ngắn làm Rf, người thứ hai dùng trái phiếu chính phủ kỳ hạn dài có lợi suất cao hơn. Người thứ hai sẽ có lợi nhuận yêu cầu cao hơn, nên khi chiết khấu dòng tiền thì ra định giá thấp hơn. Chỉ riêng việc chọn Rf đã làm kết quả khác nhau. Muốn thử với số liệu cụ thể, hãy dùng các công cụ tại Công cụ tính toán.

Thuật ngữ này xuất hiện ở đâu

• Tỷ số Sharpe: (Rp − Rf) / σp, tức lợi nhuận vượt Rf trên mỗi đơn vị biến động. Xem thêm lợi suất hàng năm.
• Định giá quyền chọn: mô hình Black-Scholes có tham số lãi suất. Xem quyền chọn mua.
• Tỷ giá kỳ hạn: chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền quyết định điểm kỳ hạn theo ngang giá lãi suất có bảo hiểm.
• Chiết khấu dòng tiền: xem giá trị tương lai và hiện tại.
• Tin tức: biến động lợi suất trái phiếu chính phủ, thường được tính bằng điểm cơ bản, và hiện tượng dòng tiền trú ẩn an toàn.

Với CFD giữ qua đêm, chênh lệch lãi suất giữa hai đồng tiền là một trong các yếu tố tạo nên phí swap. Giao dịch CFD có đòn bẩy có thể làm mất tiền rất nhanh, và chi phí qua đêm làm khoản lỗ lớn thêm.

Trường hợp đặc biệt

• Lãi suất âm: đã có giai đoạn lợi suất trái phiếu chính phủ của một số nước ở mức âm, khiến Rf âm.
• Rủi ro quốc gia: trái phiếu chính phủ vẫn có thể vỡ nợ, nhất là khi nợ bằng ngoại tệ. Phần chênh lệch so với một chuẩn an toàn hơn chính là chênh lệch tín dụng.
• Danh nghĩa và thực: Rf danh nghĩa chưa trừ lạm phát. Rf thực có thể âm ngay cả khi Rf danh nghĩa dương.
• Lãi suất qua đêm liên ngân hàng như SOFR hoặc €STR cũng thường được dùng làm Rf cho các phép tính ngắn hạn.

Câu hỏi thường gặp

Lãi suất phi rủi ro có thật sự không có rủi ro không?

Không. Đây là quy ước. Tài sản đại diện vẫn có rủi ro lạm phát, rủi ro tỷ giá với nhà đầu tư nước ngoài và đôi khi có cả rủi ro vỡ nợ.

Nên dùng kỳ hạn nào làm Rf trong CAPM?

Chọn kỳ hạn khớp với thời gian đầu tư hoặc thời gian của dòng tiền được định giá, và dùng cùng đồng tiền với dòng tiền đó.

Rf khác lãi suất điều hành thế nào?

Lãi suất điều hành do ngân hàng trung ương đặt ra. Rf là lợi suất thị trường của tài sản an toàn. Hai mức này thường đi gần nhau nhưng không trùng nhau.

Tìm thêm thuật ngữ ở đâu?

Xem Thuật ngữ tài chính và Phân tích cơ bản.